جنگ جهانی اول84
انقلا ب 191985
مصر بین دو جنگ جهانی89
تشدید موانع هم گرایی89
ظهور چهره های هم گرا91
جنگ جهانی دوم91
کودتای جدید ، عصر جدید93
الازهر هزار ساله و شروع پدیده جمهوریت93
جمال عبدالناصر و الازهر94
دوران انورسادات96
الازهر در دوران مبارک98
فصل پنجم :100
همگامی مسلمانان در موج جدید بیداری اسلامی و خواب زمستانی الازهر100
موج جدید بیداری اسلامی چیست ؟102
روزشمار اعتراضات و رخدادها103
بیداری اسلامی در مصر105

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

استفاده از گلوله‌های جنگی برای سرکوب مردم مصر105
اعلام نفرت معترضین مصر از عمر سلیمان107
برپایی نماز توسط معترضین در خیابان ها107
الازهر در انقلاب مصر چه کرد ؟110
چرا الازهر یک حرکت هم گرا و هماهنگ اسلامی را از دست داد ؟112
چرخش های الازهر و فقه سیاسی اهل سنت116
جایگاه الازهر در قانون اساسی جدید118
عوامل رخوت الازهر در بیداری هم گام اسلامی121
نگاه جامع122
فصل ششم : تاثیر الازهر بر هم گرایی کشورهای مسلمان125
هم گرایی اسلامی126
کشورهای مسلمان به مثابه یک جامعه بین الملل منطقه ای127
کم رنگ کردن مرزهای مذهبی و رواج اندیشه تقریب129
الف ) غلبه نداشتن تعصبات ملی بر تعصبات دینی و پایبندی قوی به هویت و وابستگی های اسلامی129
ب ) ظهور علما و بزرگانی که نسبت به مذهب شیعه احترام و اطاعت را قائل بودند131
نزدیکی به ایران به عنوان مهم ترین کشور شیعه133
تاسیس دارالتقریب134
حرکت به سوی جامعه بین الملل اسلامی137
الازهر مرکز اعزام نیروی مذهبی بین المللی137
صدور اندیشه به کشورهای مسلمان140
تاثیر گذاری بر تفکر و اندیشه دولت مردان141
موضع گیری های دینی اجتماعی مشترک141
الف )قضیه مسجد الاقصی142
ب) انقلاب اسلامی ایران143
ج) توهین سلمان رشدی به پیامبر مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله )145
علت یابی از طریق همبستگی146
الف ) پیشینه فاطمی مذهب این دانشگاه146
ب) غلبه شافعی مذهب ها در دوران حاکمیت اهل سنت146
ج) رواج اندیشه های سید جمال در دوران معاصر147
د ) فرهنگ تساهل مدار حاکم بر مردم مصر147
نتیجه گیری147
پیشنهاد برای محققین بعدی147
توصیه ها :147
ضمائم147
پیوست شماره 1 تصویر فتوای شیخ شلتوت در مورد رسمیت مذهب شیعه147
ترجمه فتوای شیخ شلتوت :147
پیوست شماره 2 نامه شیخ شلتوت به آیت الله بروجردی147
پیوست شماره 3 : تاییدیه فتوای شیخ شلتوت توسط بزرگان اهل تسنن در مصر147
پیوست شماره 4 : نقشه مناطق تحت نفوذ جریان بیداری اسلامی147
پیوست شماره 5 : بیانیه الازهر پس از انقلاب مصر در مورد بیداری اسلامی147
پیوست شماره 6 :متن کامل قانون اساسی جدید مصر :147
النص الکامل للمسوده الأخیره للدستور المصری147
منابع و مآخذ147
فصل اول : کلیات تحقیق
بیان مساله
شاید یکی از روزمره ترین روش های انسانی برای کسب منافع بیشتر در زندگی ، هم گام شدن باکسانی است که آن ها را برای همکاری و همیاری در مسیر موفقیت مناسب می پنداریم و به همین ترتیب فاصله گرفتن و جدایی از کسانی که مستقیم یا غیر مستقیم به منافع ما ضربه می زنند؛ امری فطری که در طول تاریخ منجر به ایجاد و یا از هم گسستن اتحاد های بسیاری در نظام بین الملل شده است . ثمره ی سال ها تجربه و تلاش عملی و فکری در این زمینه ، علاوه بر اینکه منجر به روند رو به گسترش هم افزایی و هم کاری بین دولت های مختلف دنیا گردیده، موجب نوعی نگاه فرا ملی و هم گرایانه در میان دولت مردان و حاکمان کشورهای پیشرفته دنیا شده است .
بزرگ ترین قدرت فعلی نظام بین الملل یعنی ایالات متحده ، از 50 ایالت مستقل تشکیل شده است که در بسیاری از موارد قوانین ، هنجارها و حتی هویت های متفاوتی برای خود قائلند . ایالت هایی که علی رغم داشتن منافع متعدد مخصوص به خود ، نوعی نگاه به منافع مشترک ، آن ها را به گونه ای گرد هم آورده است که با تشکیل دولت ملی واحد ، پلیس فدرال ، ارتش یک پارچه ، نظام مالیاتی سراسری و حتی مجموعه ای از هنجار ها و ارزش های ملی مشترک قدرتی برتر در دنیا را ایجاد کرده اند . زمانی که موج جنگ های داخلی بین این ایالت ها ، مجلس نمایندگان این کشور را نیز در نوردید ، این ایده بارز تر شد که جدا بودن این ایالت ها از هم نه تنها نمی تواند ابر قدرت بیافریند بلکه رقابت نا سالم و اندیشه های دیگر بودی و دشمن انگارانه در ذهن ملت ها و دولت ها می تواند ضعفی پایدار را بر این مجموعه حاکم کند .
اگر بخواهیم از نمونه ای مشخص تر نام ببریم ، اتحادیه اروپایی در زمان ما نمونه بارزی از هم گرایی است که بنا به گفته برخی صاحب نظران زمینه ساز بازگشت قدرت و شوکت به اروپا است . فراگیر شدن نوعی هویت دو لایه که مردم و سیاست مداران این منطقه را به سوی نوعی نادیده گرفتن مرز های ملی و حتی چشم پوشی از بخشی از حاکمیت ملی سوق داده است . نباید فراموش کرد که بزرگ ترین خونریزی های دنیا به دست همین کشورهای اروپایی و بین همینان آغاز گشته است . ارزش این اتحاد کنونی وقتی مشخص می شود که پتانسیل واگرائی بین آن ها از جنگ های 30 ساله گرفته تا جنگ جهانی دوم را ارزیابی کنیم . بنابر این نمی توان این تغییر در روابط بین کشورها و هنجار ها و ساختار ذهنی آنان را نوعی پیشرفت به سوی صلح، امنیت و رفاه پایدار تر ندانست . پیشرفتی که بازحمت و به بهای از دست رفتن جان میلیون ها انسان به دست آمده است و نادیده انگاشتن آن از سوی هر فرد و یا دولتی، جز نشانی از کوتاهی فکر و بسته بودن اندیشه نیست . اتحادیه نو پای آفریقا، سازمان همکاری های شانگهای، اتحادیه منطقه ای آسه آن، هر یک نمونه های دیگری از هم گرایی و اتحاد را به نمایش می گذارند .
شاید سخن گفتن از هم گرایی خیلی آسان تر از انجام آن در عمل باشد اما باید توجه کرد که میزان موفقیت در هم گرایی بسته به عواملی است که بدون در نظر گرفتن آن ها تجربیات تلخی همانند اتحادیه جماهیر شوروی درتاریخ ثبت خواهد شد. از این روست که نسخه هم گرایی یکی از بدیهی ترین و در عین حال دقیق ترین توصیه های قرن جدید به کشورها است. دنیای مدرن پس از اینکه درعهد وستفالیا با تجزیه امپراطوری ها و تشکیل دولت ملت ها سعی در تثبیت مرزهای ملی در اذهان داشت و پس از اینکه این هویت ملی را به کشورهای شرق صادر کرد، در یک چرخش تدریجی به سوی تشکیل همان امپراطوری ها گام بر می دارد با این تفاوت که ساختار های دموکراتیک را بر آن حاکم می کند و یا حداقل میل دارد که حاکم کند .
اگر درگذشته امپراطوری ها در جهت افزایش قدرت سیاسی و جهان گشایی شکل می گرفت، در دنیای جدید علاوه بر قدرت سیاسی به سوی افزایش قدرت اقتصادی، رفاهی و امنیتی گام بر می دارد و البته احترام به مرز های ملی نوعی هویت دولایه را پدید آورده است که می تواند تهدید یا فرصت – بسته به نوع نگاه و عملکرد حاکمان – باشد . حقیقت این است که پست مدرنیته سیاسی نه تنها به عنوان یک راه کار بهره وری اقتصادی و سیاسی بلکه به عنوان یک استراتژی حیاتی به هم گرایی می نگرد. همکاری های منطقه ای و فرامنطقه ای نه صرفا با مذاکرات سیاستمداران و اجبار آن ها بلکه با رشد یک روحیه فراملی گرایی در میان ملت هایی است که به حفظ موقعیت خود و هم افزایی به شکل جدی می نگرند.
کشورهای اسلامی به عنوان مجموعه ای از دولت ملت ها که کمترین اشتراک و شباهت آن ها، همسانی دینی و هم گونی فرهنگ مذهبی است گویا سال هاست که به خوابی عمیق و دردناک فرو رفته اند. فاجعه وقتی بیشتر خود نمایی می کند که بدانیم تعدادی از کشورهای اسلامی علاوه بر اشتراک در دین، دارای پیشینه تاریخی مشترک در وابستگی به یک حکومت واحد بوده اند. زمانی را از سر گذرانده اند که هر کدام از کشورهای اسلامی یا جزئی از امپراطوری بزرگ عثمانی و یا صفویه به شمار می آمده اند. و تاسف بار تر اینکه هم اکنون بسیاری از این کشورها در حوزه های جغرافیایی مشترکی که بیشترین استعداد منطقه گرایی و منافع فرا ملی را دارد می زیند اما با این حال نه از کشورهای خلیج فارس همکاری منطقه ای قابل ذکری مشاهده می شود و نه شمال آفریقا و نه منطقه شام و نه ….
امنیت دسته جمعی، صدور نفت، موازنه تسلیحاتی، مساله فلسطین، گسترش اسلام درسایر کشورها، اصلاحات اقتصادی بنیادین، همه و همه منافع مشترکی هستند که حول آن می توان کارامد ترین ائتلاف های منطقه ای را شکل داد اما این پتانسیل عظیم هم چنان مغفول مانده است. حاکمیت ملی کشورها در شرایط فعلی مساله ای نیست که بتوان آن را نادیده گرفت و مدعی بازسازی کشوری مانند عثمانی سابق شد اما با حفظ حاکمیت ها و دولت ملت های فعلی قطعا می توان نظام هایی از هم کاری و هم گرایی ایجاد کرد که درعین هم افزایی درونی بین مسلمین، آثار شگرفی در افزایش نفوذ و صلابت سیاسی در جهان داشته باشد که کرسی دائم سازمان ملل برای مسلمین حد اقل آن باشد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

نهضت های زنجیره وار بیداری در دو سال اخیر نشان داد که ملت های اسلامی از هم سانی فرهنگی بسیار بالایی برخوردارند که حاکمان توانا و یا اراده استفاده صحیح از این هنجار و پارادایم اجتماعی را نداشته اند. به هر روی مساله تقریب بین مسلمانان با موانعی بسیار روبه روست و در این میان یکی از مهم ترین نکات این مطلب است که عملکرد عالمان دینی و نهاد حوزه های علمی سنی و شیعه چه نقشی را ایفا می کنند؟
شاید بتوان پایان نامه حاضر را گزارشی از تاثیر یکی از جریان های معاصر در حوزه های علمیه اهل سنت بر هم گرایی و واگرایی کشورهای اسلامی با توجه به اختلافات مذهبی دانست . از این منظر شاید بتوان در دنیای شیعه و هم چنین اهل سنت جریان هایی را که در راستای تقریب و یا در خلاف جهت آن گام بر می دارند شناسایی کرد. به عنوان مثال جریان وهابیت در دنیای اهل سنت تاثیرات شگرفی را در ایجاد اختلاف و واگرائی بین مسلمانان و هم چنین حکومت های اسلامی داشته است و یا شاید بتوان از دانشگاه الازهر به عنوان یک نهاد که در راستای تقریب گام برداشته است نام برد.
سوال اصلی که این پژوهش در صدد پاسخگویی به آن است پرسش و واکاوی صدق این مدعا ست که آیا الازهر بر هم گرایی تاثیر مثبت داشته است و اگر داشته است در چه زمان هایی و چگونه این اثر گذاری رخ داده است ؟
سوال مهم دیگری که به آن نیز باید پاسخ داد این است که عوامل و ریشه های این اثر گذاری کدامند؟
در این نوشته سعی شده است تا با استفاده از روش هم بستگی پاسخی مناسب برای این سوالات ارائه گردد.پاسخ احتمالی و موقت به این سوال این است که الازهر نقشی مثبت را در دوران معاصر در جهت وحدت و هم گرایی کشورهای مسلمان ایفا کرده است اما این نقش برای به ثمر نشستن با موانعی مواجه بوده است. در این نوشتار کلید واژه هایی مانند هم گرایی، وحدت، هم اندیشی، نزدیکی هنجاری، آرمان ها و اهداف مشترک دارای اهمیت بالایی هستند که می توانند بیانگر نحوه عملکرد الازهر در ایجاد زمینه های وحدت باشند.
برای بررسی این مفاهیم و درکی صحیح از شیوه کار و فعالیت الازهر در جهان اسلام بایستی روشی برای تحلیل رفتار های وحدت گرا تعیین شود که ما برای این کار از دو تئوری سازه انگاری و مکتب انگلیسی بهر ه برده ایم و در این زمینه نظریات بسیاری از اندیشمندان بخصوص مکتب گروسیوسی را مطرح کرده ایم. در واقع نظریه سازه انگاری با تاکید بر برساختگی روابط بین الملل و اهمیت فرایند های بینا ذهنی و فرهنگی و اندیشه ای اهمیت اقداماتی مانند گفتگو، هم اندیشی، مناظره، نزدیکی فکری را برای ما برجسته می سازد. و از سویی مکتب انگلیسی با بیان مفاهیم مانند جامعه بین الملل، هنجار ها و قوانین مشترک می تواند روشنگر نقشه راه و هدف مشخصی برای فعالیت های یک نهاد فکری و علمی برای رسیدن به هم گرایی باشد. نظریه مکتب انگلیسی نشان می دهد که اتحادیه ای از مجموعه کشورهای اسلامی می تواند یک جامعه بین الملل به شمار آید که با قوانین مشترک برخاسته از ایدئولوژی های مشترک و اعتقادات و ارزش های مشترک ، حرکت مهم و اثر گذاری را در نظام بین الملل از خود نشان دهد که در بر گیرنده منافع تمام اعضا باشد.
استفاده از منابع عربی بخصوص در مورد تاریخ الازهر و مصر یکی از لوازم این پژوهش بوده است که حتی الامکان سعی شده است که اصل کتاب ها رویت شود. استفاده از منابع لاتین به تناسب در حد اقل بوده است و شاید بتوان گفت که از یکی دو مورد و آن هم به صورت محدود تجاوز نمی کند. منابع فارسی مورد استفاده نیز بعضا ترجمه یک متن لاتین یا عربی بوده اند اما به هر صورت سعی بر این بوده است تا مجموعه ای منسجم و مفید برای ذهن خواننده ارائه شود. این پژوهش از لحاظ موضوع، تاثیر دانشگاه الازهر مصر را بر هم گرایی و وحدت بین کشورهای مسلمان و زمنیه های و ریشه های پیدایش آن و از لحاظ زمانی، بازه زمانی معاصر را مورد بررسی قرار می دهد.
نهاد الازهر که به عنوان نخستین مرجع دینی اهل تسنن شناخته می شود و سابقه هزار ساله آن در ترویج علوم و معارف اسلامی، آن را به عنوان یکی از اصلی ترین معاهد برای تحصیل علوم اسلامی در آورده،در کشور مصر با سابقه تمدن 6 هزار ساله قرار گرفته است. کشوری که سابقه سه دین و سه زبان مختلف فرعونی، مسیحی و مسلمان و تغییرات شگرف تمدنی روحیه ای چند صدایی را بر مردم آن حاکم کرده است. سابقه هزار ساله این دانشگاه مملو از تغییرات مذهبی در ریاست و اداره آن بوده است؛ گاهی شیعیان فاطمی بر آن مدیریت می کرده اند و گاهی ایوبیان اشعری مسلک و در برخی اوقات شافعی مذهب ها و گاهی دیگر حنفی ها و یا مالکی ها. این سابقه پر تلاطم از این دانشگاه مرکزی ساخته است با تحمل بالا نسبت به شنیدن صدای مخالف.
به مرور زمان جهان اسلام با چالش هایی مواجه شده است که نیاز به هم صدایی و هم بستگی مسلمانان روز به روز بیشتر احساس می شده است و در این میان رهبران دینی دو مکتب مهم شیعه و سنی عملکرد های خاص به خود را داشته اند. در میان رهبران دینی اهل سنت شاهد دو شاخه متفاوت از لحاظ تمایل به مقوله وحدت اسلامی شکل گرفته است. گروهی موافق آن و گروهی مخالف. اما آنچه اهل سنت را متمایز می کند این است که در میان شیعیان ولو یک نفر هم چون امام خمینی ( ره ) ظهور کرد که منادی وحدت باشد اما جای خالی چنین حرکت انقلابی در میان رهبران و مراجع دینی اهل سنت مشهود است. اما نمی توان فعالیت های نهادهای مذهبی مانند الازهر و شیوخ آن را نادیده گرفت. باید میزان تلاش این شیوخ و نهاد الازهر مورد ارزیابی قرار گیرد و نقطه ضعف های آن آشکار شود تا بتوان نسبت به تقویت این تلاش ها و رفع نقطه ضعف ها تلاش کرد.
پیشینه پژوهش
در مورد الازهر مصر پژوهش های نسبتا خوبی انجام شده که عمدتا تاریخی هستند و در غالب موارد توسط علما و فارغ التحصیلان خود این دانشگاه انجام شده اند؛ از جمله کتاب ارزشمند « الازهر فی الف عام (1988)» نوشته محمد عبدالمنعم الخفاجی که تاریخ هزار ساله الازهر را از ابتدا تا زمان معاصر مورد بررسی قرار داده است. در این کتاب ابتدا تاریخچه ی این دانشگاه هم از لحاظ فیزیکی و ساختمانی و هم از لحاظ مدیریتی و نرم افزاری مورد بررسی قرار گرفته است و سپس به معرفی چهره ها و اندیشمندان این دانشگاه می پردازد . این کتاب از تحلیل های تاریخی عمیق و سیاسی به دور است و گویی اصلا در زمینه ارتباط الازهر با قدرت و سیاست پژوهش های بسیار نادری انجام شده است .
در مورد ارتباط الازهر با مساله تقریب که شکل جدی آن در قرن اخیر می باشد نیز پژوهش های کم حجم و ناپیوسته انجام شده است که از آن جمله می توان به مقاله جواد ریاض با عنوان «مسجد الاقصی ، وحدت مسلمین و الازهر ، 2010» اشاره کرد. در این مقاله سیر موضع گیری های الازهر از سال 1926 میلادی تا 2007 میلادی نقل شده است . از جمله کتب مهمی که در این زمینه نگاشته شده است کتاب « الازهر ، تاریخ هزار ساله تعلیمات اسلامی ، 1367 » نگاشته داج بایارد و ترجمه خانم آذر میدخت مشایخ فریدنی است. این کتاب علاوه بر سیر تاریخی، از تحلیل های تاریخی نیز سود می برد اما بسیار خلاصه نگاشته شده است و در برخی موارد با برداشت های اشتباهی از فرهنگ عربی و اسلامی همراه است. آثار دیگری مانند « تاریخ الازهر نوشته سنیه قراعه ، 1968» و هم چنین کتاب ارزشمند « شیعه در مصر از آغاز تا عصر امام خمینی » نوشته یکی از دانش آموختگان الازهر به نام صالح الوردانی که در سا ل 1379 به فارسی ترجمه شده است نکات بسیار مهم و قابل توجهی را در این زمینه مطرح کرده اند .
سایر نوشته هایی که به نحوی به ارتباط الازهر با وحدت اسلامی و مسائل بین المللی اشاره کرده باشند، تعدادی از مقالات روزنامه ای هستند که می توان از تحلیل های آن ها استفاده کرد اما قوت و رصانت کافی را ندارند . در مورد کلیت مصر و تاریخ آن و ارتباط الازهر با شکل گیری فرهنگ در مصر هم کتب فراوانی نوشته شده است که هر چند در ظاهر بی ارتباط به موضوع این نوشته به نظر می رسند اما خواندن آن ها کمک زیادی برای درک شرایط فرهنگی و اجتماعی مصر به شمار می رود. از جمله کتاب « المختار فی ذکر الخطط و الاثار » که در میان عرب ها به کتاب خطط معروف است نوشته محمود بن ابی طی (قرن پنجم هجری) که به تفصیل تاریخ مصر را مورد بررسی قرار می دهد و در ضمن آن به سرگذشت الازهر هم اشاره دارد. مورد دیگرکتاب عالم و مفسر بزرگ قرن 7 آقای سیوطی است که از بزرگان اهل سنت به شمار می رود. کتاب « حسن المحاضره فی تاریخ مصر و القاهره» (قرن 7 هجری) اثر ارزشمند این عالم بزرگ است. نمونه دیگر از همین دست کتاب خطط مقریزی است که نام کامل آن « المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار » است که مقریزی دانشمند و جغرافی دان بزرگ مسلمان آن را د رقرن 9 هجری نگاشته است . با این حال نوشته ای که به علت یابی دقیق رفتار الازهر بپردازد یافت نشد.
3- سوال اصلی پژوهش
الازهر چه تاثیری بر هم گرایی کشورهای مسلمان داشته است و علت این اثر گذاری چیست ؟
سوالات فرعی
گذشته و پیشینه الازهر آیا وحدت گرا بوده است یا تفرق گرا ؟
آیا زمینه های وحدت گرایی در این گذشته یافت می شود ؟

در دوران معاصر چه تحولات و اتفاقاتی در الازهر روی داده است که نسبت به هم گرایی مسلمانان اثر مثبت یا منفی داشته باشد ؟
موج جدید بیداری اسلامی که چند کشور اسلامی و عربی را در بر گرفت و نوعی هم گرایی را رقم می زند آیا از الازهر تاثیر پذیرفته است ؟
5- فرضیه اصلی
الازهر مصر اثر نسبتا مثبتی بر روند هم گرایی کشورهای مسلمان داشته است و عامل آن پیشینه شیعی و افکار سید جمال الدین اسد آبادی بوده است . اما ترس دائمی الازهر از حکومت های وقت و هم چنین فقه سیاسی منفعل اهل سنت موانعی بر سر راه این مطلب بوده اند .
6-فرضیه های فرعی
از ابتدای شکل گیری الازهر توسط فاطمیون تقریب و هم گرایی بین مذاهب مختلف اسلامی و ملل مختلف یکی از محور های اصلی عملکرد الازهر بوده است
در زمان معاصر نیز علمای الازهر در مقابل بیگانگان منادی وحدت بین مذاهب بوده اند و بخصوص پس از ورود سید جمال به الازهر رنگ و بوی تقریب به شدت زیاد شد .
در جریان موج جدید بیداری اسلامی شاهد اثر مثبتی از الازهر نبوده ایم
7- مفروضه های پژوهش
برای اینکه بتوان نتیجه پژوهش حاضر را به صورت منطقی فهم کرد بایستی مطالبی را به عنوان مفروضه پژوهش در نظر بگیریم . نکات ذیل در بر دارنده مفروضه های احتمالی این بحث است .
الف ) ارزش گذاری هم گرایی
آیا تقریب و همگرایی بین کشورهای اسلامی یک امر مطلوب است؟ ملاک این مطلوبیت ارزش های دینی است یا منافع ملی؟ این سوال اول را محقق معاصر احمد مبلغی طی مقاله ای با عنوان فقه وحدت (1383) پاسخ داده اند و محمد خردمند در مقاله ای با عنوان « استراتژی وحدت در اندیشه سیاسی اسلام ( 1379)» پاسخ داده اند و سوال دوم را نیز می توان در آثاری مانند « ملی گرایی و وحدت اسلامی تقابل یا تعامل » به قلم محسن خلیجی و عبدالکریم ارسطو ( 1388) یافت . در واقع این نکته که وحدت اسلامی هم از منظر اسلامی و هم از منظر منافع ملی یک مساله مطلوب است ، به عنوان مفروضه این بحث اخذ شده است .
ج ) آسیب شناسی عصر حاضر
در زمان کنونی چه موانعی بر سر این هم گرایی است؟ بررسی این موانع و آسیب ها به ما نشان می دهد که عوامل مختلفی مانند اختلافات مذهبی و به خصوص اختلاف شیعه و سنی یکی از این عوامل است که در آثار اندیشمندان مختلف اسلامی و از جمله مقاله « وحدت امت اسلامی ، موانع و آسیب ها » در روزنامه جام جم (1388) مورد بررسی قرار گرفته است .
8- متغیر های پژوهش
1- 6 دانشگاه الازهر مصر متغیر مستقل این پژوهش است.
2-6 روند هم گرایی کشورهای مسلمان متغیر وابسته این پژوهش است.
3-6 متغیر واسطه در این نوشته هنجار ها و فرایندهای بینا ذهنی حاکمان و مردم کشورهای مسلمان است.
9- تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی
مفاهیمی که در این پژوهش نیاز به تعریف دارند عبارت اند از :
هم گرایی یا وحدت :
هم گرایی فرآیندی است که در آن، جوامع از خواست و قدرت هدایت مستقل سیاستهای عمده و اساسی خویش چشم میپوشند و سعی میکنند به تصمیمهای مشترک و هماهنگ دست یابند. (آقا بخشی و افشاری راد 1383, مدخل واژه integration)
هم گرایی اسلامی :
به منظور آزمون پذیر کردن ، این مفهوم چنین تعریف می شود . هم گرایی و انسجام اسلامی یعنی پیروان هر مذهبی از مذاهب اسلامی کاری نکنند که احساسات پیروان مذهب دیگر را بر ضد خود بر انگیزند. مقصود، همکاری و هم یاری کشور های دارای اکثریت مسلمان و چشم پوشی از بخشی از حاکمیت و منافع ملی در جهت تامین اهداف مشترک جهان اسلام مانند قضیه فلسطین است .
تقریب بین مذاهب :
این تحقیق به این صورت تعریف می شود : پررنگ کردن اندیشه های مشترک و فراهم آوردن فضای هم دلی برای فهم و درک عقائد اختلافی و هم زیستی مسالمت آمیز.
10- روش شناسی
1-7 انوع روش تحقیق :
ترکیبی از روش و روش تحلیل هرمنوتیک و روش هم بستگی می باشد . توضیح آن که چون ما متن بیانیه ها ، فتاوا و اندیشه های صاحب نظران ومتنفذین الازهر را بررسی خواهیم کرد از روش هر منوتیک استفاده می شود و چون بین اندیشه ها و رفتار دانش آموختگان الازهر و رفتار و اندیشه های هم گرایانه ی آنان و معطوف به تقریب رابطه برقرار می کنیم از روش هم بستگی استفاده می کنیم .
2-7 روش جمع آوری داده ها :
روش جمع آوری اطلاعات در این پژوهش به صورت کتابخانه ای و استفاده از رسانه های جمعی تلویزیون و اینترنت و مصاحبه با تعدادی از افراد مرتبط به الازهر می باشد .
11- مشکلات و تنگناهای احتمالی
این موضوع با قیود فعلی اش تا به حال کار نشده است و جدید بودن موضوع مقداری کار را مشکل کرده است به خصوص قطع روابط دیپلماتیک ایران و مصر برای سالیان متمادی موجب کاهش تعاملات علمی در این زمینه گشته است. هم چنین مصاحبه با کسانی که به مصر در قالب های فرهنگی و یا سیاسی سفر داشته اند کار سختی بود که مصاحبه با دو تن از این عزیزان میسر شد . نکته قابل ذکر دیگر اینکه منابع لاتین در مورد این موضوع به شدت کم است و باید در اکثر موارد به منابع عربی اکتفا کرد .
12- اهداف و ضرورت پژوهش
نویسنده در این تحقیق در پی آن است تا اولا با ارزیابی دقیق میزان تلاش های الازهر نسبت به مقوله هم گرایی، مشخص کند که آیا می توان این نهاد را نهادی متمایل به وحدت به شمار آورد یا نه؟ و در صورتی که نسبت به سایر نهاد ها مانند دانشگاه جامع نبوی در مدینه که پیام آور وهابیت است ، الازهر وحدت گرایی بیشتری داشته است با ریشه یابی علل این گرایش در صدد تقویت آن بر آییم تا بتوانیم در آینده شاهد شکل گیری ارزش های دینی مشترکی نسبت به هم گرایی و اتحاد کشورهای مسلمان به صورت منطقه ای باشیم . این تحقیق می تواند کمک شایانی به تصمیم سازان سیاست خارجی جمهوری اسلامی داشته باشد تا با شناخت صحیح تر وارد تعامل با نهاد های دینی اهل سنت شوند و با یک تحلیل صحیح به تقویت اموری بپردازند که در شکل گیری وحدت اسلامی موثر است .
13- جنبه های نو آوری و بدیع بودن پژوهش
نگاه به حوزه های علمیه شیعه و یا سنی به عنوان یک عامل تاثیر گزار بر تغییرات اجتماعی و بین المللی امری است که هرچند به آن پرداخته می شود اما از آن جا که دقت های لازم و آشنایی به مبانی علوم اسلامی در فهم پارادایم حاکم بر این عرصه و تحلیل عملکرد آن موثر است این تحقیقات اثر کاملی نمی تواند داشته باشد. از سویی نگاه به مراکز علمی به عنوان یک نهاد بین المللی مساله ای است که حتی تئوری پردازان عرصه روابط بین الملل خیلی متفطن آن نبوده اند و حال آن که از اهمیت بالایی برخوردار است.
14- سازماندهی پژوهش
این نوشته شامل یک هفت فصل و نتیجه گیری است . فصل اول به مقدمه و کلیات اختصاص دارد . بعد از آن به جهت نیاز به یک ساختار فکری برای تجزیه و تحلیل ابتدا چهار چوب تئوریک را خواهیم داشت . در این فصل مفصلا به توضیح دو تئوری سازه انگاری و مکتب انگلیسی پرداخته شده است. فصل بعدی تاریخچه دانشگاه الازهر در طول هزار سال است که تا زمان جنگ جهانی اول را در خود جای داده است.تاریخچه به این جهت مقدم بر سایر فصول شده است که سیر منطقی فهم عملکرد الازهر با توجه به پیشینه آن میسر است و در این بخش به تناسب زمینه ها و ریشه های وحدت گرایی و یا تفرق محوری در الازهر توضیح داده شده است تا برای تحلیل وضعیت الازهر در زمان معاصر با این فاکتور ها آشنا باشیم فصل چهارم که از اهمیت بیشتری و ارتباط وثیق تری با این پایان نامه برخوردار است، تاریخ الازهر در دوران معاصر می باشد که به اوج و فرود های الازهر و مصر وبه تبع آن به وضعیت فرهنگی اهل تسنن خواهد پرداخت. در واقع این بخش حلقه وصلی است از گذشته الازهر به زمان حال و برای ما روشن می سازد که اتفاقاتی که مورد مطالعه و تحلیل ما قرار گرفته اند ، کدامند . به عبارتی قبل از اینکه بخواهیم عملکرد الازهر را تحلیل کنیم بایستی بدانیم که چه عملکردی در زمان معاصر از الازهر سر زده است . فصل پنجم مربوط به موج جدید بیداری اسلامی و ارتباط الازهر با آن است. هر چند که این موضوع بخشی از تاریخ معاصر الازهر است اما به جهت اهمیت در فصلی جداگانه آمده است. فصل ششم به سنجش شاخص های تعیین شده در رفتار الازهر اهمیت می دهد تا نتیجه گیری را راحت کند. و در پایان نتیجه این بحث را تقدیم شما خواهد کرد .
فصل دوم : چهار چوب تئوریک
سازه انگاری ؛ نظریه حکومت اندیشه ها
تاریخچه
سازه انگاری یکی از تئوری هایی است که از لحاظ جغرافیای فکری روابط بین الملل، ازجایگاه و رویکرد میانه برخوردار است. چرا که باز تولید این اندیشه که پیشینه ای جامعه شناختی دارد (امیرمحمدی 1387, 12) ، در بطن مناظرات مرسوم واقع گرایی و لیبرالیسم روی داده است. موطن اصلی سازه انگاری همانگونه که اشاره شد ، تحلیل های جامعه شناسانه بعضا مربوط به 2 قرن قبل از ظهور آن درعرصه روابط بین الملل بوده است (امیرمحمدی 1387, 12) و از اواخر دهه 80 میلادی و اوائل دهه 90 و به ویژه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در میان اندیشمندان روابط بین الملل رواج یافت و رفته رفته تبدیل به یکی از تئوری های اصلی در این علم شد. در واقع عوامل مختلفی به حضور سازه انگاری در روابط بین الملل وسیاست خارجی شتاب بخشید.اولا پایان جنگ سرد قابلیت تبیین گری نو واقع گرایان ونو لیبرال ها را مورد سوال جدی قرار داد. زیرا هیچ یک از آنان تحولات سیستمیک در نظم جهانی ودگرگونی های بنیادین رخ داده در روابط بین الملل را پیش بینی نکرده بودند وحتی می توان گفت قادر به درک کافی آنها نیز نبودند. ثانیا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی وطرح پرسش های جدیدی در عرصه سیاست  و روابط بین الملل بسیاری از دانشمندان جوان را تشویق کرد به دور از قالب های فکری ونظری گذشته مسایل وموضوعات قدیمی نظام بین الملل را مورد باز نگری قرار دهند. دگرگونی های تاریخی و سر نوشت ساز ملازم با پایان جنگ سرد وپدیده جهانی شدن فرهنگ واقتصاد وآثار ناشی از این تغییر وتحولات در زمینه فرهنگ،هویت ومنافع شرایطی را برای نوگرایی وتحلیل های جدید در مطالعه تاریخ وسیاست بین الملل به وجود آورد. ثالثا،بخشی از اعتبار توسعه رویکرد سازه انگاری روابط بین الملل ناشی از حضور شخصیت هایی در مباحث بین المللی است که در اواخر دهه1970 با طرح مسائلی جدید بررسی ها وشیوه مطالعه وپژوهش روابط بین الملل را به طور بنیادین تغییر دادند. به ویژه افرادی چون ریچارد اشلی،جمیز دردریان، دیوید کمپل، آندرو لینکلیتر، رابرت کاکس و آن تیکنرز، با نوشته های خود فضای وسیع وامکانات گسترده ای را برای توسعه سازه انگاری وشاخصه های آن فراهم آورده اند. سازه انگاری نه تنها در بعد محتوایی بلکه در حوزه فرانظری دارای اهمیت است. بسیاری از نظریه پردازان روابط بین الملل، سازه انگاری را در کنار رویکرد مکتب انگلیسی یا جامعه بین الملل،راه میانه دانسته اند. بنابراین،این رویکرد از نظر محتوایی در میان دو پارادایم وجریان اصلی یعنی واقع گرایی از یک سو و آرمانگرایی از سوی دیگر قرار دارد.
تبیین ماهیت سازه انگاری
ظهور سازه انگاری اجتماعی در عرصه سیاست بین الملل در حقیقت کوششی بوده است برای پر کردن شکاف میان خرد گرایی ورویکرد های انتقادی. سازه انگاری نگرشی نو به نقش عقلانیت در وضعیت ها وپدیده های دسته جمعی انسان هاست وهمان گونه که بر ساختار های مادی و اجتماعی تاکید می ورزد،ساختار هنجاری ومعنوی را نیز دارای اهمیت تلقی می کند. از لحاظ آرمان گرایی فلسفی این رویکرد صرفا بر شرایط ونیروهای مادی تکیه نکرده،بلکه بر انگاره ها واندیشه ها تاکید می ورزد. به عبارت دیگر، بر اساس این تحلیل دولت ها وسیاست گذاران هستند که به عوامل فیزیکی نظیر سر زمین،تسلیحات وجز اینها معنی می بخشند. سازه انگاران تمرکز خویش را روی اعتقادات بین الاذهانی و دکترین های دانش قرار می دهند، ضمن اینکه، آنان بر این تصورند که منافع وهویت های انسان ها به صورتی که آنان خویشتن را در روابط با سایرین درک می کنند، از طریق همان اعتقادات مشترک شکل گرفته وتبیین می شوند. تحت این شرایط ابزارهایی چون نهادهای اجتماعی جمعی مانند حاکمیت دولت یا وضعیت آشوب زدگی بر اساس برداشت بازیگران تشکل می یابد و می تواند ساخته وپرداخته ذهن آن ها باشد.نکته اساسی در رویکرد سازه انگاری آن است که نمی توان سیاست بین الملل را در حد یک سلسله تعاملات ورفتارهای عقلایی ودر چهار چوب های صرف مادی ونهادی در سطوح ملی و بین المللی تقلیل داد، زیرا تعاملات دولت ها صرفا بر اساس یک سلسله منافع ملی تثبیت شده شکل نگرفته، بلکه در طول زمان به صورت نوعی الگوی رفتاری از طریق هویت ها تشکل می یابند ویا باعث تشکل هویت ها می شوند
در بعد دیگر باید خاطر نشان کرد که سازه انگاران در واقع اولین گروه نظریه پردازان سیاسی اند که نظریه روابط بین الملل را بر اساس متافیزیک های آشکار ونظریه اجتماعی قرار داده اند. بدین ترتیب،سازه انگاری روابط بین الملل منجر به طرح سوالات جدید در باب نقش هویت ها،هنجار ها ومفاهیم علمی در تامین امنیت ملی،در مورد نهاد گرایی وحکومت بین المللی ودر مورد ساخت اجتماعی مناطق فراملی غیرسرزمینی وسرزمینی جدید گردیده است.از دید سازه انگاری،لازم است هنجار های جمعی را به درون ساخت نظام بین الملل وارد کرد و طرح های سیاسی به مثابه کنش گران اصلی روابط بین الملل باید از طریق گسترش ارتباطات وتعامل خود را با این هنجار های حاکم بر روابط بین الملل تطبیق دهند.در واقع سازه انگاران بر این باورند که جوامع بین الملل بر اساس هنجار ها وقواعد خاصی قرار دارند. (ازعندی 1383, 17) آن ها مطرح می کنند که جریان های موجود در عرصه تعاملات بین المللی،همگی هنجار ها را به عنوان معیار هایی برای منافع عقلانی وخردمندانه ی واحد های سیاسی مستقل تلقی می کنند و این عقاید وهنجار ها هستند که براساس آن ها، منافع صورت عینی به خود می گیرد. (هرسنی 1386, 10)
اندیشمندان سازه انگاری علاوه بر اشتراکاتی که بین آن ها در زمینه تاکید بر فاکتورهای ایده ای و فکری وجود دارد اما در عین حال تفاوت هایی نیز بین آن ها وجود دارد که عمده این تفاوت ها درتعیین سطح تحلیل این اندیشمندان می‌باشد و این امر باعث شده است تا شاهد شاخه های متعددی در این تئوری باشیم. برای مثال الکساندر ونت به اهمیت تعاملات دولت ها روی سیستم بین الملل، کاتزنستاین به اهمیت هنجارهای ملی در سیاست بین الملل، توماس رایس به اهمیت هنجارهای فراملی (منطقه ای و یا بین المللی) در سیاست های داخلی و توماس دایز به اهمیت اشکال حکم رانی (شبکه ای، جامعه اقتصادی، دولت فدرال و همکاری دولت ها) بر بازیگران سیاسی توجه اساسی دارند. (امیرمحمدی 1387, 5)
طیف وسیعی از نظریات سازه انگاری از نوع متعارف آن تا رادیکال باعث شده است تا عملیاتی کردن این نظریه مشکلات خاص خود را داشته باشد. اما با این حال سه مورد کلی را اندیشمندان این رویکرد به عنوان گزاره های اصلی سازه انگاری پذیرفته اند.این سه مورد شامل موارد زیر می‌باشد:
1- ساختار های هنجاری و فکری به اندازه ساختار های مادی دارای اهمیت می‌باشند.
2- هویت ها و هنجارها در شکل گیری منافع و کنش ها نقش تعیین کننده دارند.
3- ساختار وکارگزار متقابلا به هم شکل می‌دهند.
در پرتو دیدگاه حاصل از این سه اصل کلی می توان ویژگی های زیر را در رهیافت سازه انگاری به عیان مشاهده کرد که در این نوشتار سعی شده است تا این ویژگی ها درلابه لای کلام صاحب نظران و تئوری پردازان سازه انگار رهگیری شود.
ویژگی های ریشه ای نظریه سازه انگاری

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید